La Fontaine, Tilki ile Teke, Amerika ile İran




 Bir vesileyle La Fontaine'in Masallar'ını okurken birkaç şeyi farkettim. La Fontaine'i orta mektep ya da lise mezunu olan herkes bilir, Ağustos Böceği ve Karınca hikayesi en azından kulağımıza çalınmıştır. Sanki kafamda hep 19. yüzyılda yaşamış, günümüze yakın bir adam izi vardır; oysa 17. yüzyıl Fransa'sında yaşamış; tam olarak Evliya Çelebi ile muasır (ne demekse muasır!). Önsözü o yüzyıl Fransasının entelektüel ortamı hakkında bir izlenim veriyor. Adam, doğal bir şekilde kendi medeniyetinin köklerinden haberdar, onlara hâkim. Bir yanıyla Latin, bir yanıyla eski Yunan kaynaklarından besleniyor. Evliya Çelebi ve muasırları da (gene geldi muasır!) hem Arap, hem de Fars kaynaklarından beslenir, kendi Osmanlı entelektüel çevrelerini oluştururlardı.


    Her neyse, meramım La Fontaine ile ilgili birkaç düşüncemi paylaşmak, lafı Amerika'nın İran saldırısına getirmek. La Fontaine hayvan masallarını (aslında çevirideki "masal" kelimesi uygun değil, "kıssa" daha uygun olurmuş) şiir halinde yazarken bunun Batı için orijinalitesinin farkında, ne yaptığını ve ne gibi eleştiriler alabileceğini hesaplamış. Tercih ettiği, kurguladığı bu orijinal üslup ders verici, terbiyevî, ama aynı zamanda sıkıcı olmayan, eğlenceli bir üslûp. Bir yerde diyor ki,

«Bir çocuğa deyin ki, Crassus Perslere karşı giderken, nasıl çıkacağını düşünmeden düşman ülkesine girdi; bu yüzden de bütün çekilme çabaları boşa gidip ordusuyla birlikte mahvoldu. [Yani çocuk bunu anlayamaz! HD]. Aynı çocuğa bir de şunu söyleyin: Tilki ile teke su içmek için bir kuyunun dibine inmiş; tilki tekenin sırtını, boynuzlarını merdiven gibi kullanıp dışarı çıkmış; tekeyse inerken nasıl çıkacağını düşünmediği için kuyuda kalmış; demek her iş yaparken sonunu düşünmek gerek.»

Bunları okuyunca, ne ilgisi varsa, İran'a saldıran Amerika ve tabii  sarı kafalı adam geldi. Televizyonlardaki eli deynekli (ekranda veya haritada belli bir noktayı göstermeye yarayan alet. Tam adını bulamadım, Yapay Zeka 'göstergeç' dedi, ama sanırım uydurdu. İng. pointer, Fr. baguette, Alm. Zeigestock imiş) her şeyi bilen uzmanlar sık sık "Amerika/Trump İran'dan nasıl çıkacağını bilmiyor!" gibi şeyler söyledikleri için zihnimde bu düşünce uyanmış olabilir. Haklılık payı varsa, bu Tilki ve Teke kıssası Amerika'nın durumuna uyuyor. Amerika, La Fontaine'in tekesi gibi, kuyudan nasıl çıkacağını hesaplamamış gibi.  İran saldırıya uğrayan taraf olduğu için bu kıssadaki düşüncesiz tekeye, eylemi önceden planlayıp sorunsuz bir şekilde sıyrılan taraf olmadığı için de tilkiye uymuyor. Biraz şu hikâyeye benziyor İran'ın durumu:

Oğul: Baba, hırsız yakaladım!

Baba: Getir oğlum!

Oğul: Gelmiyor baba!

Baba: Salıver gitsin o zaman!

Oğul: Gitmiyor baba!

Baba: O zaman sen gel!

Oğul: Bırakmıyor baba!

 

La Fontaine'i sadece çocuklar değil, zaman zaman, hatta sık sık siyasetçiler de okumalı.









Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Dilbilgisi Sorunları - 1 : Ek Yığılması ve 'Kendi' Zamiri Hakkında

Soru : Hocam, merhaba! Ben eski öğrencilerinizden Faruk. ' Adamın biri' , ' Adamın birisi' bu tamlamalardaki sondaki -i eki için ne dersiniz? 'Bunu o kendi istedi' ile 'Bunu o kendisi istedi' cümlelerindeki kendi sözcüğündeki ekler için ne söylenebilir? Bununla ilgili olarak ' Bölücü örgüt elebeşı ' mı ' Bölücü örgüt elebeşısı ' mı? Cevap : Bu soruda üç konu var.İkisi ek yığılması ile ilgili. " Adamın birisi " tamlamasında ek yığılması söz konusudur. Yani adam+ın (ilg.) bir+i(iyl.)+si(iyl.) şeklinde bir yapı söz konusu. Demek ki sadece " adamın biri " demek yeterli olacaktır. Ek yığılmasının ikinci örneği ise tamlananı bir isim tamlaması olan isim tamlamalarında görülüyor. baş örtüsü, sırt çantası gibi yapılar birer isim tamlaması. Ancak bunlar başka bir tamlamanın tamlanan unsuru olduğunda şöyle bir yapı ortaya çıkar : Ayşe+nin başörtüsü+sü . Bu durumda iki iyelik eki üst üste gelmiş olur. Bunlardan biri geriye doğ...
Devamı

Dilbilgisi Sorunları - İmla konuları

Hocam merhabalar, Öncelikle nasılsınız? :) Sizi birkaç dil bilgisi sorusuyla ilgili rahatsız ediyorum aslında. Çevirmenlik ve kitap editörlüğü yapıyorum. Çoğunlukla TDK'ya bağlı kalmaya özen göstersem de, bazı noktalarda kafam karışıyor, sizin de fikrinizi almak istedim. Mesela şu şapka meselesi... :) Ben şapkasız versiyonu ayrı bir anlama gelmeyen sözcüklere şapka koymuyorum ama acaba doğru mu yapıyorum? Yani 'hâlâ'yı şapkalı kullanıyorum ama 'hikaye'ye yahut 'rüzgar'a şapka koymuyorum. Fakat bir yandan da okumayı kolaylaştırmak için koymam gerektiği hissine de kapılmıyor değilim. :) Sizce ne yapmalıyım? (Bir de i üzerindeki şağkalar var: resmî, askerî vs... bu konuda da emin değilim tabii.) Bir diğer mesele de şu: TDK'nın yazım kılavuzunda kurum ve kuruluş isimlerinden sonra gelen eklerin kesme işaretiyle ayrılmaması gerektiği yazıyor. Türk Dil Kurumunun derken böyle yazmak gerekiyormuş yani ama bu hiç alışık olmadığımız bir uygulama. Türk Dil...
Devamı

Sezai Karakoç'tan Masal

12 Haziran 2011'in seçimleri bitti. Vaadler, projeler, övgüler, yergiler dindi. Kimi üzüldü, yerindi; kimi sevindi. Benim ise hatırıma Sezai Karakoç'un Masal şiiri indi: Masal Doğuda bir baba vardı Batı gelmeden önce Onun oğulları Batı'ya vardı Birinci oğul Batı kapılarında Büyük törenlerle karşılandı Sonra onuruna büyük şölen verdiler Söylevler söylediler babanın onuruna Gece olup kuştüyü yastıklar arasında Oğul yarınki masmavi şafağın rüyasında Bir karaltı yavaşça tüy gibi daldı içeri Öldürdüler onu ve gömdüler kimsenin bilmediği bir yere Baba bunu havanın ansızın kabaran gözyaşından anladı Öcünü alsın diye kardeşini yolladı İkinci oğul Batı ülkesinde Gezerken bir ırmak kıyısında Bir kıza rastladı dağların tazeliginde Bal arılarının taşıdığı tozlardan Ayna hamurundan ay yankısından Samanyolu aydınlığından inci korkusundan Gül tütününden doğmuş sanki Anne doğurmamış da gök doğurmuş onu Saçlarını güneş destelemiş Yıllarca peşinden koştu onun K...
Devamı